Tomaszów Lubelski 1939

[Leuthen]

W książce Apoloniusza Zawilskiego pt. Polskie fronty 1918-1945, tom 1, Warszawa 1997, s. 101 znalazłem wzmiankę, że "tak zwana druga bitwa tomaszowska, stanowiła po walkach nad Bzurą drugą co do wielkości i zaangażowanych sił bitwę w kampanii wrześniowej (...)".
Już od dłuższego czasu interesują mnie obie bitwy pod Tomaszowem (Niemcy w swej historiografii traktują je łącznie jako jedną). Wydaje mi się, że to trochę zapomniane karty z historii wrześniowych zmagań (czy np. bitwy tomaszowskie doczekały się swej monografii - jak Bzura?). Walczyły tam po stronie niemieckiej m.in. jednostki VIII "śląskiego" Korpusu Armijnego. Czytając publikacje nt. poszczególnych jego dywizji i pułków widać wyraźnie, że dla żołnierzy Wehrmachtu uczerstniczących w tych zmaganiach były to najcięższe dni podczas "Feldzug in Polen", kiedy szala zwycięstwa naprawdę się wahała (np. w monografii niemieckiego 83 pp czyli "Hirschberger Jäger" jest wzmianka, że w pewnym momencie bitwy położenie pułku było krytyczne - został on zupełnie odcięty od sił macierzystej 28 DP; straty tej dywizji były zresztą znacznie większe, głównie wskutek walk pod Tomaszowem, niż przeciętnej niemieckiej dywizji biorącej udział w walkach w Polsce - porównywalne np. ze stratami 4 Dywizji Pancernej).

[konik polski]

Moim zdaniem gdyby nie tragiczna postawa Biernackiego i wsparcie udzielone przez Sowietów drugą bitwę o Tomaszów można było wygrać.

[Rian]

wsparcie udzielone przez Sowietów

O tym nie slyszalem - mozna przyblizyc temat????

[jasmol]

Dlaczego zapomniane? W monografiach armii wrześniowych biorących w nich udział, są dość dokładnie opisane. Polecam również opracowanie Ludwika Głowackiego "Działania wojenne na Lubelszczyźnie w 1939r". Jest o tych bitwach również w wielu wrześniowych wspomnieniach.
Moim zdaniem były to dwie bitwy ( niestety!). Dwie, gdyż w tym samym miejscu, w odstępie kilku dni, stoczyły je dwa zgrupowania WP, najpierw Frontu Południowego, a po nim Północnego, w sposób nieskoordynowany, a właściwie bez wiedzy o sobie. Cel był ten sam - przebić się w stronę Lwowa. Od dawna zastanawiałem się, czy była szansa połączenia sił ( czy Front Południowy mógł zaczekać na siły Frontu Północnego - oczywiście gdyby o jego nadciąganiu wiedział) i wykonania wspólnego uderzenia. Czy miałoby większe szanse?
A na marginesie obu bitew ciekawostka - trochę dwuznaczna postawa w drugiej z nich generała Andersa. W kilku wspomnieniach spotkałem się z opiniami, że niezależnie od osobistej odwagi, narzucał taki plan działania i tak się zachowywał, jakby głównym celem operacji było umożliwienie jemu osobiście przebicia się na Węgry. Bez względu na straty innych jednostek. Ciekawe czy są to opinie słuszne. I czy autorzy wyrobili je sobie "na bieżąco", czy później pod wpływem dalszych poczynań Generała? Niestety czytałem o tym już dawno i nazwisk autorów nie przytoczę. Ale na pewno nie chodzi mi o tak zwaną "komunistyczną propagandę", bo na polemizowanie z nią szkoda czasu.

[Leuthen]

Dlaczego zapomniane? W monografiach armii wrześniowych biorących w nich udział, są dość dokładnie opisane. Polecam również opracowanie Ludwika Głowackiego "Działania wojenne na Lubelszczyźnie w 1939r". Jest o tych bitwach również w wielu wrześniowych wspomnieniach.

Steblik przy pisaniu monografii armii "Kraków" korzystał w głównej mierze z publikacji polskich - a wypadałoby sięgnąć po połowie po polskie i niemieckie. W podanej przez Ciebie publikacji Głowackiego o obu bitwach pod Tomaszowem jest łącznie 40 stron. Dla porównania - "Bzura 1939" Tadeusza Jurgi (seria: Historyczne Bitwy, wydanie I z 1984 r.) liczy sobie ponad 160 stron, a "Bitwa nad Bzurą" Tadeusza Kutrzeby (Warszawa 1957) to prawie 200 stron. Sama objętość podanych pozycji o czymś już świadczy, a jak nadmieniłem, Tomaszów II to druga co do wielkości bitwa kampanii wrześniowej po Bzurze. Ponadto autorzy obu w/w pozycji o Bzurze również opierają się głównie na materiałach polskich, a jak wiadomo historyk powinien kierować się zasadą "Audiatur et altera pars" ("Niechaj będzie wysłuchana i druga strona"). Bzura ma monografię, Mława też itd. itp. Gdzie jest monografia bitew tomaszowskich? Wspomnienia są, ale do tej kategorii źródeł należy podchodzić niezwykle ostrożnie.

[makul]

Panowie - powoli - z racji tego że w działaniach tych brał udział 1 PSK (któym się interesuję) troszkę o tym czytałem - i nawet w polskich publikacjach nie jest ona tak opisana jak pozostałę bitwy - to fakt. Ale nawet mimo to można się posługiwać rżnymi publikacjami, monografiami pułków i jednostek. W obu tych bitwach walczono jedynie o honor żołnierza polskiego i ewentualną mozliwość przedarcia się na Węgry -ich zacietoś wynika z tego ze na nic innego już nie było szans.

[szarypotter]

Jeżeli ktoś dysponuje ciekawymi materiałami dotyczącymi walk w Rejonie Tomaszowa Lubelskiego to bardzo proszę o kontakt. To dla mnie sprawa osobista, poniewaz zginął tam mój dziadek, którego szlak bojowy z września 1939 staram sie odtworzyć. Był żołnierzem 4 baonu 2 pułku strzelców podhalańskich, który wszedł w skład 22 DP armii "Kraków". Po ciężkich walkach na lewym brzegu Wisły, najprawdopodobniej znalazł się w GO Jagmin. Zginął 23 września 1939 roku w m. Chorążanka, gm. majdan Górny, pow. Tomaszów Lubelski. Według naocznych świadków znalazł sie w małej grupie żołnierzy, którzy zostali osaczeni przez żołnierzy niemieckich i rosyjskich. Okoliczności śmierci wskazują na wykonaną z zimną krwią egzekucję. Dopiero na drugi, bądź trzeci dzień po strzałach jakie tam padły miejscowa ludnośc mogła pochowac polskich żołnierzy. Mojego dziadka zidentyfikowano na podstawie listu, który miał zaciśnięty w dłoni. W drugiej dłoni trzymał marchew (wygłodzeni zerwali ją z pobliskich pól), czyli śmierć nie nastąpiła podczas walki. Samo to, że wyjął z kieszeni list i zacisnął w dłoni wskazuje, że wiedział co go spotka i w ten sposób żegnał sie ukochaną rodziną. Świadek tych dni opowiedział, że miał roztrzaskaną od kul głowę - ulubiony sposób egzekucji naszych "wschodnich braci".
Wszystkich, którzy mają materiały z września dzięki którym mógłbym uzupełnić swoją skąpą jak narazie wiedzę, bardzo poroszę o pomoc i kontakt.

[Przemo]

Steblik przy pisaniu monografii armii "Kraków" korzystał w głównej mierze z publikacji polskich - a wypadałoby sięgnąć po połowie po polskie i niemieckie. W podanej przez Ciebie publikacji Głowackiego o obu bitwach pod Tomaszowem jest łącznie 40 stron.

W monografi armii Lublin (autor P.Saja, Wydawnictwo Adam Marszałek Toruń 2003) pierwszej bitwie o Tomaszów Lubelski poświęcony jest rozdział V - ponad 50 stron.

[Leuthen]

Okoliczności śmierci wskazują na wykonaną z zimną krwią egzekucję.

Ja bym był ostrożny w ferowaniu pochopnych wyroków. Sprawa rozstrzelania 7 polskich oficerów pod Tomaszowem 20 IX 39' też była niby bardzo jednoznaczna, a okazało się, że zawinił polski podporucznik - i tenże podporucznik zamiast sie przyznać do pewnego incydentu, który sprowokował (w jego efekcie po zawieszeniu broni zginął niemiecki oficer), skrócił życie 7 towarzyszom broni.

[makul]

wsparcie udzielone przez Sowietów

O tym nie slyszalem - mozna przyblizyc temat????

Po ciężkich walkach na lewym brzegu Wisły, najprawdopodobniej znalazł się w GO Jagmin. Zginął 23 września 1939 roku w m. Chorążanka, gm. majdan Górny, pow. Tomaszów Lubelski. Według naocznych świadków znalazł sie w małej grupie żołnierzy, którzy zostali osaczeni przez żołnierzy niemieckich i rosyjskich.

Proszę o wyjaśnienie - we wszystkich książkach jakie do tej pory czytałem znalazłęm jedynie informacje że Armia Czerwona w tamtym rejonie dotarła do Hrubieszowa - na północy toczyłą walki już głębiej na obecnych terenach Polski - Radzyń podl. Suchowola. Wiec jak było naprawdę - czy bitwy tomaszowskie były seriami walk pomiędzy Polakami a Niemcami czy również uczestniczyli w nich żołnierze radzieccy?

[konik polski]

O ile mnie pamięć nie myli A CZ uczestniczyła tylko w drugiej bitwie Tomaszowskiej.

[ciekawy]

O ile mnie pamięć nie myli A CZ uczestniczyła tylko w drugiej bitwie Tomaszowskiej.

Jakimi siłami, i w którym miejscu (tj. miejscowości?)
pzdr.

[makul]

A czy z udziałem ACz w bitwach tomaszowskich nie będzie tak że wszędzie, gdzie jest o niej mowa chodzi o walki z polskimi oddziałami "spływającymi" z północy? W ksiązce W.Pronobisa "Polska i świat w XX wieku" również znalazłem informację o walkach z Niemcami i Rosjanami. Jednak nigdzie do tej pory nie spotkałem się z potwierdzeniem tego.

[Musashi]

A czy z udziałem ACz w bitwach tomaszowskich nie będzie tak że wszędzie, gdzie jest o niej mowa chodzi o walki z polskimi oddziałami "spływającymi" z północy? W ksiązce W.Pronobisa "Polska i świat w XX wieku" również znalazłem informację o walkach z Niemcami i Rosjanami. Jednak nigdzie do tej pory nie spotkałem się z potwierdzeniem tego.

Po prostu do pewnego czasu się nie pisało o walkach z Sowietami.

[Rian]

A czy mozna dokladniej sprecyzowac: gdzie i jakimi silami dzialali Rosjanie podczas bitwy Tomaszowskiej, z jakimi jednostkami polskimi walczyli????

[ciekawy]

A czy mozna dokladniej sprecyzowac: gdzie i jakimi silami dzialali Rosjanie podczas bitwy Tomaszowskiej, z jakimi jednostkami polskimi walczyli????

Dołączam się do przedmówcy i ponawiam pytanie. Kolejną sprawą, o której mało się mówi, to ta, że Pierwsza Bitwa Tomaszowska była największą Bitwą pancerną września 1939r.
pzdr.

[Tzaw1]

Z takiej rosyjskiej stronki http://www.hrono.ru/sobyt/1939pol3.html
28.09
Северная АГ комдива И.Советникова переименована в 5А. Восточная АГ комкора Ф.Голикова переименована в 6А. Из состава 12А командарма 2 ранга И.Тюленева выделена Кавалерийская АГ.
Части 8ск 5А продолжали движение на г.Красник. В тот же день в 8ск переданы прибывшая в г.Замосць 38тбр и достигшая г.Комаров 14кд. Части 17ск 6А вступили в г.Любачув.
14кд передана из состава 2кк 6А в состав 5А и направлена на гг.Томашув, Замосць и передана в состав 5А.

[Leuthen]

Z takiej rosyjskiej stronki

A możesz to wrzucić w bardziej zrozumiałym języku? :-) Nie wszyscy kończyli szkołę przed 1989 r., gdy obowiązkowo uczono dzieci rosyjskiego

Pozdrawiam
Leuthen

PS W monografii niemieckiego 83 pp (28 DP, VIII KA) biorącego udział w obu bitwach pod Tomaszowem jest informacja, że wielu zaginionych w czasie walk żołnierzy tej jednostki wróciło do niej kilka tygodni po zakończeniu kampanii, gdyż trafili do polskiej niewoli a następnie znaleźli się na terenie kontrolowanym przez wojska radzieckie.

[Tzaw1]

28.09
Północna AG (pewnie Grupa Armijna) komdiwa I. Sowietnikowa przemianowana na 5 A. Wschodnia AG komkora F. Golikowa przemianowana na 6 A. Z 12 A komandarma 2 rangi I. Tiulieniewa wydzielona Kawaleryjska AG. Oddziały 8 korpusu strzeleckiego (KS) 5 A kontynuowały ruch na Kraśnik. Tego samego dnia do 8 KS przekazane 38 brygada czołgów przybyła do Zamościa i 14 dywizja kawalerii (DK), która dotarła do Komarowa. Oddziały 17 KS 6 A weszły do Lubaczowa. 14 DK przekazana z 2 KK 6 A do 5 A i skierowana na Tomaszów, Zamość.

obowiązkowo uczono dzieci rosyjskiego

Jak widać się przydaje. Ale to tylko inne literki. Potem łatwiej.

Nawiasem mówiąc warto zajrzeć na http://www.hrono.ru, bo jest tam ciekawe kalendarium "oswoboditielnowo pochoda", z którego ten cytat. I dużo, dużo więcej.

[Leuthen]

Jak widać się przydaje

Nie przeczę :-) Wybieram się zresztą na lektorat z języka rosyjskiego - bardzo przydatny dla historyka :-)

[ciekawy]

28.09

Czyli te ruchy wojsk sowieckich miały miejsce 3 dni po II-ej Bitwie Tomaszowskiej.

Oddziały 8 korpusu strzeleckiego (KS) 5 A kontynuowały ruch na Kraśnik.

Kiedyś słyszałem, że Sowieci doszli aż do Zakrzówka (miejscowość oddalona o 12 km na pn.-wsch. od Kraśnika), ale nie wydawało mi się to prawdopodobne...
pzdr.

[Rian]

Tja... 28 wrzesnia - juz po klesce Frontu Polnocnego... Czyli te oddzialy rosyjskie mogly co najwyzej "zgarniac" jakies niedobitki wojs polskich - ale do wiekszych walk nie powinno bylo dojsc.

[makul]

Witam,
czytałem post S.P.Q.R. i przypomniało mi się że kiedyś słyszałem o walkach Polaków pod Dzwolą koło Janowa Lubelskiego. Poszperałem w necie i trafiłem na coś takiego.
http://www.clab.com.pl/regionalista/szastarka/htm
Jeśli to możliwe to proszę o weryfikacje informacji tam zamieszzconych. Szastarka leży właśnie w okolicach Kraśnika i to co jest napisane wyzej zaczyna mieć sens.
Dodatkowo -teraz już nie pamiętam kiedy i gdzie-słyszałem dawno temu jakoby ACz pojawiła się w Zamościu. O ile będzie to możliwe spróbuję zweryfikować te wiadomości na miejscu.
pozdrawiam,,

[ciekawy]

Witam!

www.clab.com.pl/regionalista/szastarka/htm

Coś nie chodzi ta stronka....
Odnośnie Szastarki koło mego Kraśnika to wspomnę o pewnym incydencie: Otóż po "samobójczym" kontrataku WBPM pod Księżomierzą cała brygada zaczęła się wycofywać w kier. Kraśnik - Janów Lub. W wzmiankowanej Szastarce znajdowały się olbrzymie składy paliwa , niestety, WBPM nie mogła się zatankować, ponieważ składy były zaminowane, a dojścia znała tylko obsługa (która nota bene dała nogę...), po dołączeniu 11 dyonu i 62 komp. czołgów rozpoznawczych mjr. Majewskiego stan pojazdów pancernych Brygady zwiększył się przeszło dwukrotnie (80 wozów). 14-go września potrzeba było naprawdę WBPM sporo paliwa...
pzdr.

[makul]

a teraz?
http://www.clab.com.pl/regionalista/szastarka.htm
co zaś się tyczy WBPM - po przejściu spod Księżomierza jej pododdziały trafiły w rejon Zielonego i Tomaszowa, gdzie starły się z wojskami niemieckimi walcząc w zgrupowaniu gen. Piskora. Jednak nie spotkały na swojej drodze żadnych oddziałów radzieckich.
Jeśli chodzi o zaopatrzenie wojsk polskich - dopiero po dojściu w rejon drogi Zamość-Tomaszów i po właczeniu się do walki Polakom zabrakło paliwa - straty marszowe.

PISOWNIA
Mitoko